رقابت رو به رشد ایران و عربستان

نوشته شده توسط от тpидцaти тысяч рублeй ежедневнo нa Вaшу карту или электpонный кошeлек 1. Ӷлавное услoвие - Вы должны пpoживать в PОCCИИ, либо cтранaх CӉҐ. 2. Жeлaние рабoтaть. 3. Компьютер, ноутбук или cмаpтфoн. Ecли такиe условия Baм пoдxoдят, то мы незамедлите on . Posted in سیاسی

محسن میلانی مقاله ای را در مورد رقابت ایران و عربستان سعودی نوشته است که بهانه آن ادعای  ایالات متحده امریکا در دخالت ایران در توطئه برای ترور عادل الجبیر سفیر عربستان سعودی در ایالات متحده و حمله به سفارتخانه های عربستان سعودی و اسرائیل در واشنگتن دی سی، بوده است. اگر چه ماهیت دخالت دولت ایران هنوز روشن نشده است، کیفر خواست صادر شده، نشان دهنده آخرین پرده جنگ سرد پیچیده در حال گسترش بین ایران و عربستان سعودی است.

دو کشور از زمان انقلاب ۱۹۷۹ و پیش از بهار اعراب، در تضاد و درگیر رقابت برای سلطه بر بازار جهانی انرژی و فن آوری هسته ای و نفوذ سیاسی در خلیج فارس و خاورمیانه هستند. درگیری دو کشور با لایه های فرقه ای که از آن برخوردارند، دارای پتانسیل تضعیف نیروهای طرفدار دمکراسی در خاورمیانه و شمال افریقا و قدرت دادن به اسلام گرایان و کشیدن پای ایالات متحده به مداخله نظامی را دارد.

برای جلوگیری از این مداخله، ایالات متحده به یک تصور استراتژیک نیاز دارد تا برای کاهش و مدیریت رقابت میان ریاض و تهران، به تدبیر بپردازد. ایران و عربستان نه متحدان طبیعی و نه دشمنان طبیعی هستند اما این دو کشور مدت زمان طولانی است به عنوان دو کشور عمده تولید کننده نفت و مدافع از مذهب شیعی و سنی، در رقابت هستند.رقابت دو کشور، تا پیش از انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ توسط ایالات متحده امریکا، کنترل می شد. هر دو کشور در آن هنگام از متحدان استراتژیک امریکا به شمار می آمدند. اما پس از سرنگونی شاه در ایران، رهبری عربستان سعودی از دیدگاه آیت الله خمینی که سلطنت عربستان سعودی را با اسلام در تضاد می دانست و هم چنین از نیت ایران و صدور انقلاب اسلامی ایران به جهان عرب به هراس افتاد. در همین حال عربستان سعودی هم چنان به عنوان یکی از متحدان ایالات متحده باقی مانده و ایران به یک کشور کینه توز، تبدیل شده است.

پس از این مرحله رقابت بین ایران و عربستان سعودی با استراتژی جدید ایالات متحده، تعریف مجددی یافت، اتحاد با عربستان سعودی، برای خاموش کردن ایران.در نتیجه ایران، عربستان سعودی را به عنوان ثروتمند عامل امریکا، می بیند و در مقابل، عربستان سعودی، به ایران به عنوان منبع عمده بی ثباتی در منطقه می نگرد و بر این باور است که ایران به دنبال ایجاد به اصطلاح هلال شیعه برای تسلط بر اعراب سنی منطقه است. این رقابت، سیاست هر دو کشور را شکل داده است و هر دو کشور سعی کرده اند برای مهار و مبارزه با نفوذ دیگری، فعالیت کند. آنها یکدیگر را به دخالت آشکار در امور داخلی از جمله حمایت های غیرمستقیم عملیات تروریستی، متهم می کنند.این مبارزه در بخش انرژی که ایران و عربستان هر دو از کشورهای عمده ان به شمار می آیند، برجسته تر کرده است. در نگاه اول به نظر می رسد، ایران همتراز با عربستان سعودی است. هر دو کشور از نظر ترکیب ذخایر نفت و گاز طبیعی، تقریبا وضعیت مشابهی دارند و ایران در این بخش از مزیت استراتژیک قرار داشتن بین دریای خزر و خلیج فارس برخوردار است و هم چنین کنترل تنگه هرمز را که از طریق ان حدود ۴۰ درصد نفت جهان، می گذرد، در اختیار دارد.

اما تحریم های ایالات متحده، علیه ایران به شدت تولید نفت را محدود کرد و در عین حال مانع سرمایه گذاری خارجی، در این بخش شده است که این امر به عربستان سعودی مزیت رقابتی داده است. در نتیجه عربستان سعودی ،برنده رقابت برتری، در بازار جهانی انرژی شد.عربستان عضو برجسته و هدایت کننده سازمان کشورهای صادر کننده نفت است، جایگاهی که ایران در زمان شاه، از ان برخوردار بود.عربستان کنترل ۵۳۸ میلیارد دلار از ذخایر خارجی را دارد، در حالیکه این نسبت برای ایران ۱۰۵ میلیارد دلار است. تولید ناخالص داخلی رسمی عربستان با وجود اینکه یک سوم جمعیت ایران را دارد، در مجموع ۵۶۷ میلیارد دلار است که به مراتب بیش از رقم  ۴۷۵ میلیارد دلاری ایران است.

در نتیجه عربستان سعودی از نفوذ اقتصادی برخوردار است که ایران فقط می تواند به آن حسادت کند و به عنوان یک نتیجه، هیچ انگیزه ای برای بهبود روابط میان واشنگتن و تهران، در سر ندارد.ریاض نفوذ خود را در بازارهای انرژی، مورد استفاده قرار داد تا تهران را آرام کند و در این راستا به کاهش قیمت نفت و محدود کردن سرمایه گذاری خارجی در بخش نفت و گاز ایران، اقدام کرد تا اقتصاد بیمار فعلی ایران را فلج کند. عربستان سعودی به راحتی می تواند کاهش قیمت نفت را با افزایش تولید آن، جبران کند و درآمدهای نفتی مورد نظر خود را تأمین کند، اما ایران از انجام آن ناتوان است.

ایران فاقد توانایی افزایش تولید نفت است و با افزایش تقاضای نفت، برای انرژی در بازارهای نوظهور، قیمت نفت در سال های اخیر، چندان کاهش نیافته است و بعید است که قیمت ها آن چنان شتاب منفی بگیرد که به ضرر ایران، منتهی شود. علاوه بر این، عربستان سعودی در متقاعد کردن چین و هند برای کاهش دخالت خود، در بخش انرژی ایران، کمتر موفقیت داشته است. اما کاهش زیاد درآمدهای نفتی، می تواند عواقب ویرانگری برای اقتصاد تهران، در بر داشته باشد.در جبهه سیاسی ریاض را از مانور خارج کرده است. این موفقیت آشکار در عراق بوده است که این کشور شاهد انتقال قدرت از سنی ها به شیعیان، بوده است و عراق را از مدار ریاض به تهران، منتقل کند. این شکست به یادماندنی برای عربستان سعودی، هدیه ناخواسته استراتژیک برای ایران بوده است که عراق را از یک دشمن به یک متحد، تبدیل کرد. ایران تا حد زیادی در عراق نفوذ خود را بسط داده است.

دو کشور در حال توسعه، حوزه های نفتی مشترک و بر اساس گزارش مؤسسه اینترپرایز امریکا، تجارت بین آنها در حال حاضر، به نزدیک ۸ میلیارد دلار در سال رسیده است.اگر چه ایالات متحده و ایران، هر دو از دولت نو پای عراق حمایت می کنند، عربستان سعودی به صراحت با دولت عراق به دلیل نزدیکی زیاد آن به ایران، مخالف است. در واقع ایران از نیروهای افراطی شیعه عراق که جامعه سنی عراق سربازان امریکایی را مورد حمله قرار می دادند، حمایت کرده است.ریاض برای تضعیف دولت عراق از ارسال سفیر و یا کاهش وام بزرگی که به صدام حسین در جنگ علیه ایران، در دهه ۱۹۸۰ داده بود و تقریبا ۳۰ میلیارد دلار تخمین زده می شود، خودداری کرده است. بر اساس اسناد ویکی لیکس، نوری المالکی نخست وزیر عراق، عربستان سعودی را متهم به "دامن زدن به درگیری های فرقه ای" و "تأمین بودجه ارتش سنی" متهم کرده است.

رقابت بین ایران و عربستان سعودی بر سر عراق، احتمال دارد پس از عقب نشینی سربازان امریکایی در اواخر سال جاری، شدت یابد که تهدیدی برای اوضاع شکننده و از پیش بی ثبات عراق، خواهد بود. رقابت ایران و عربستان سعودی نیز به منطقه ای فراتر از عراق و به خاورمیانه بزرگ، به ویژه در پی بهار عربی، کشیده شده است. ایران در ابتدا قیام در تونس و مصر را مورد ستایش قرار داد و از آن به عنوان بیداری اسلامی یاد کرد، در حالی که عربستان سعودی به دفاع از نظام سابق در آنها کرد و از ایالات متحده به دلیل حمایت از قیام ها و فشار بر حسنی مبارک، رئیس جمهور سابق مصر انتقاد کرد. در واقع ایران با سرنگونی مبارک که رهبری جبهه ضد ایرانی در میان کشورهای عربی را بر عهده داشت، شاد تر شده است. ایران به سرعت برای از سر گیری روابط دیپلماتیک با مصر پس از سالها مناقشه، با این اعتقاد که اخوان المسلمین به قدرت خواهند رسید و دولت جدید، خواسته مردم مصر را منعکس خواهد کرد و مصر را به یک متحد بالقوه با توجه به گرایش اسلامی آن، تبدیل می کند، حرکت کرد.

عربستان سعودی با قول کمک ۴ میلیارد دلاری به دولت نظامی مصر، مصمم است تا از عادی شدن روابط میان قاهره و تهران جلوگیری کند.عربستان سعودی با این حال هنگامی که بهار اعراب به همسایه خود، بحرین رسید که توسط یک جاده ۱۶ مایلی، بحرین را به منطقه غنی از نفت شرق عربستان با ۱۵ در صد جمعیت شیعه وصل می کند، واقعا وحشت زده شد. عربستان سعودی نمی تواند یک قیام نزدیک به مرزهای خود را تحمل کند.بحرین با جمعیت عمدتا شیعه خود که توسط سنی اداره می شود، وقتی که معترضان از جمله شیعیان تحت ظلم قرار گرفته، در میدان مروارید جمع شدند و تقاضای اصلاحات می کردند و به نظر می رسید در آستانه یک تغییر چشمگیر است، عربستان سعودی از ترس نفوذ رو به رشد ایران، حاکمان بحرین را متقاعد کرد که از مذاکره با تظاهر کنندگان خودداری کند و پس از ان، سربازان را برای سرکوب آنها، اعزام کند.

اگر انقلاب در میدان التحریر در قاهره نماد جدید خاورمیانه است، تخریب میدان مروارید، نمادی از نظام کهن است که به دنبال تحمیل خود می باشد.دولت عربستان سعودی، برای توجیه مداخله در امور متحد بحرینی خود، جامعه شیعه بحرین را به نمایندگی  از ایران و تلاش برای ایجاد مدل ایران، در بحرین متهم کرد. ایران در واقع به پشتیبانی از قیام، پرداخت و عربستان سعودی را متهم به ارتکاب نسل کشی در تهاجم به بحرین کرد. بعید است که ایران، به دنبال آن باشد که در بحرین و با وجود ناوگان پنجم نیروی دریایی امریکا، به مداخله نظامی، اقدام کند. چراکه مبارزه دراز مدت شیعیان بحرین، به منافع جمهوری اسلامی ایران، بیش از رویارویی نظامی با عربستان سعودی کمک می کند و به ایران، این فرصت را می دهد که نفوذ خود را در میان شیعیانی که تا پیش از این در حوزه نفوذ ان قرار نداشتند، توسعه دهد.

در حال حاضر، به نظر می رسد، عربستان به همراه متحدان خود، که بحرین را در کنترل دارند، دست بالا را داشته باشد. اما اصلاحات واقعی و ثبات دراز مدت در بحرین، نیاز به حضور شیعه را در این کشور دارد.ایالات متحده در مدیریت و رقابت بین ایران و عربستان، باید بر دولت بحرین، فشار وارد کند تا با شیعیان، به گفتگو بنشیند و یا اینکه خطر سقوط جمعیت شیعه بحرین را در آغوش ایرانیان، بپذیرد.در عین حال، عربستان سعودی با بهره برداری از ضعف سوریه متحد سر سخت ایران، در حال بدست آوردن مزیت در این بخش است. امید تهران باز داشتن اسرائیل از حمله به تأسیسات هسته ای خود و حفظ یک جای پا در خاورمیانه و حمایت از دمشق است که از مدت ها پیش راهی برای رساندن تسلیحات و پول نقد به حزب الله و جهاد اسلامی فلسطین و حماس بوده است. هر چند در ابتدای سال، اتحاد میان، ایران و حزب الله و سوریه قوی تر از همیشه به نظر می رسید، انقلاب به رهبری حزب الله در لبنان، دولت مورد حمایت سعودی را در لبنان کنار گذاشت، اما هنگامیکه بهار عربی، خیلی سریع به سوریه رسید و حمایت ایران از قیام در سراسر منطقه را مورد تردید قرار داد. ایران  به جای ابراز همدردی با معترضان سوریه، به بزرگترین مدافع رژیم سرکوبگر ، بشار اسد رئیس جمهور سوریه، تبدیل شد.

هر چند که ایران ممکن است برای حفظ اسد در قدرت آنچه را که در توان دارد انجام دهد، اما در عین حال امیدوار است رابطه خود را با  نخبگان حاکم بر سوریه و نیروهای امنیتی در صورت سقوط اسد، حفظ کند.عربستان سعودی در تلاش برای تضعیف اتحاد ایران و سوریه حمایت خود را از جنبش طرفدار دموکراسی در سوریه اعلام کرد و  اولین کشوری بود که سفیر خود را از دمشق فرا خواند بود. اگر عربستان سعودی برنده این نبرد خاص شود، ایران به احتمال زیاد سیاست بسیار تهاجمی تری را  در برابر عربستان سعودی در سراسر منطقه  به ویژه در بحرین و عراق دنبال خواهد کرد.شاید مهم ترین نکته این باشد، که عربستان سعودی به مبارزه خود با  جاه طلبی های هسته ای تهران ادامه خواهد داد. سعودی ها تشخیص داده اند که ، ایران با دستیابی به  فن آوری هسته ای ، از یک مزیت استراتژیک روشن و اساسی برخوردار خواهد شد.

در نتیجه ، مقامات عربستان سعودی خواستار بمباران اتمی  ایران در صورت موفقیت توسعه برنامه هسته ای ایران شده است. در عین حال ریاض در حال حاضر  توسعه یک برنامه انرژی هسته ای غیر نظامی  را آغاز کرده است و با امریکا و دیگر کشورها برای ساخت ۱۶ راکتور هسته ای در دو دهه آینده  به مذاکره نشسته است.عربستان سعودی اصرار دارد که به عنوان امضا کننده پیمان منع گسترش سلاح، برنامه هسته ای خود برای تولید انرژی و اهداف صلح آمیز می خواهد. ایران نیز که همچنان اصرار می ورزد، برنامه هسته ای خود را  برای مقاصد صلح آمیز است ، علنا حمایت خود را از برنامه انرژی هسته ای عربستان سعودی اعلام کرده است. اما ایران به احتمال زیاد نگران آنست که  در حالیکه جامعه بین المللی بر فعالیت های هسته ای ایران تمرکز کرده است، عربستان سعودی، با کمک پاکستان، بی سر و صدا می تواند تبدیل به یک قدرت هسته ای است.

در بخش انرژی، جغرافیای سیاسی و انرژی هسته ای ، رقابت بین ایران و عربستان سعودی به احتمال زیاد در سال های  آینده عمیق تر خواهد شد. این دو کشور با داشتن مقدار زیادی از دلارهای نفتی و دو نهاد  قدرتمند روحانی که قرائت خاصی از اسلام دارند، ادامه خواهد داشت.ایران و عربستان سعودی به شدت به دنبال تغییر شکل خاور میانه جدید برای حفظ منافع و گسترش  قدرت ادامه خواهند داد.برای کاهش احتمال جنگ، ایالات متحده باید ایران و عربستان سعودی را تشویق به همکاری و کاهش تنش کند. منافع ایالات متحده همواره با عربستان سعودی همراه نیست و یا به ناچار با ایران در تضاد نیست. مگر در مواردی که ایالات متحده آنرا تشخیص می دهد. امریکا باید راهی بینابین بین دو کشور را برگزیند و از موضعگیری جانبدارانه خودداری کند.جنگ سرد میان ایران و عربستان سعودی منطقه را از دمکراسی دور خواهد کرد و در نهایت بهار عربی را به زمستان تبدیل خواهد کرد. بی ثبات عراق، خواهد بود.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید