بحران اقتصادی در جنوب شرق آسیا (۱۳۷۶)

نوشته شده توسط حمید گلشریفی on . Posted in اقتصادی

بحران در اقتصاد شرق آسیا که اقتصاد سه کشور را عملا فلج کرده و باعث حضور قدرت های غربی برای نجات انها شد به عنوان آغازی برای تحولات اقتصادی جدید در صحنه جهانی تلقی شد. مالزی، اندونزی و کره جنوبی بیش از هر کشور دیگر در آسیای دور دچار بحران اقتصادی شدند، این دو بحران هر چند در عملکردهای سیاسی و اقتصادی خود این کشورها نیز ریشه دارد اما این واقعیت امروز جهان را پیش از گذشته در مقابل چشم جهانیان قرار داد که اقتصاد جهانی از هر بی نظمی، دچار اختلال می شود و برای برقراری هر نظمی در کانون بحران یافته اقتصادی ، قدرت های اقتصادی سنتی جهان با حضور خود به ارائه نسخه هایی می پردازند که در نهایت ضامن منافع درازمدت انها می باشد.

الگو سازی اقتصادی و تبعیت از فرمول های رشد اقتصادی که در بسیاری از کشورهای جهان به عنوان یک اصل پذیرفته شده است، نشان داد در اقتصادهای موفقی چون کره جنوبی نمی تواند به نتیجه برسد و بحرانی برای این کشور به وجود اورد که از نتایج ان ورشکستگی هزاران شرکت و کاهش ارزش پولی به بیش از نیمی از ارزش ان و سقوط بازار سهام بود. در مالزی و اندونزی نیز داستان مشابهی رخ داد، تایلند متاثر شد، تغییرات در بازار بورس هنک کنک ، بازارهای بورس بین المللی در اروپا و امریکا را دچار اختلال کرد.

بانک جهانی و صندوق بین المللی پول ، سازمان های هماهنگ کننده در اقتصاد جهانی به تعدیل گزارش های خود در مورد رشد اقتصادی جهان پرداختند، این بحث که نسخه های اقتصادی صندوق بین المللی پول نمی تواند همیشه راهگشای بن بست های پیش امده باشد، عینیت یافت. برای نمونه پس از بحران در کره جنوبی صندوق بین المللی پول ، بزرگترین میزان کمک اضطراری که تا کنون در اختیار یک کشور مبتلا به بحران مالی قرار گرفته است، برای کره جنوبی در نظر گرفت. صندوق بین المللی پول و قدرت های اقتصادی عمده جهان،یک  وام ۵۵ میلیارد دلاری را به کره جنوبی وعده دادند. یعنی نخستین وام به کشوری که یازدهمین اقتصاد بزرگ جهان به شمار می آید. از ان جایی که ادامه بحران اقتصادی در کره جنوبی در بخش عدم بازپرداخت بدهی های کوتاه مدت ، بقیه بازارهای اقتصادی بین المللی را به شدت متاثر می کرد، برای تسریع در پرداخت این وام و دستیابی به توافق ، مدیر عامل صندوق خود راساٌ در مذاکرات دخالت کرد تا اختلافات حل شود.

اظهار نظر وزیر کره جنوبی پس از دستیابی به توافق جالب توجه بود و نشان از حرکت همیشگی صندوق بین المللی پول در جهت تحقق شرایط مورد نظر خود داشت. وی اظهار داشت تغییر ساختار اقتصادی مورد نظر صندوق بسیار دشوار و طاقت فرسا خواهد بود، هیچ راهی نیز برای احیای اعتبار تضعیف شده ی کره جنوبی نیز وجود ندارد و باید این بهای سنگین پرداخته شود. صندوق بین المللی پول از کره جنوبی خواسته است در جریان برنامه های اقتصادی فراگیر خود بازار مالی این کشور را به روی مشارکت خارجی باز کند و قوانین ناظر بر اداره مشترک شرکت ها را بهبود بخشد. برداشتن موانع تجاری، کاستن از رشد اقتصادی ، تغییر ساختار نظام مالی مقروض کشور و گشایش بیشتر بازار پولی از دیگر اقداماتی است که از سئول خواسته شده است تا در مقابل دریافت وام انها را عملی کند.

ترکیب وام دهندگان به طور عمده از مراکز اقتصادی عمده سنتی جهان و نمایندگان هیئت پولی جهان تشکیل شده است. صندوق بین المللی پول طی سه سال ۲۱ میلیارد در اختیار این کشور قرار خواهد داد. بانک جهانی ۱۰ میلیارد دلار ، بانک توسعه اسیا 4 میلیارد دلار ، ژاپن ۱۰ میلیارد دلار، امریکا ۵ میلیارد دلار و کشورهای آلمان، فرانسه ، انگلستان ، کانادا و استرالیا نیز هر کدام وعده پرداخت مبالغی وام به سئول داده اند. به نظر می رسد در صورتیکه بحران اقتصادی کره جنوبی مهار نمی شد، بسیاری از شرکای سرمایه گذاری این کشور در غرب لطمه جدی را متحمل می شدند. در یک نگرش کلی ملاحظه می شود که میزان کمک های ارائه شده به کره جنوبی و یا اعتبارات وعده داده شده به این کشور به مراتب از کمکی که پیشتر در بحران های مالی نسبتاٌ مشابه در اختیار مکزیک ، اندونزی و یا تایلند قرارداده شد، بیشتر بود.

میزان بالای کمک به کره جنوبی نشان دهنده این نگرانی در سطح اقتصاد کلان جهان است که اگر بحران مالی کره جنوبی به موقع مرتقع نشود، عوارض منفی ان دامنگیر اقتصاد جهانی خواهد شد و به خاطر ارتباطات نزدیک ماالی این کشور با ژاپن و اقتصاد در حال شکوفایی در آسیا، اروپای شرقی و امریکای لاتین، ثبات موجود اقتصاد جهانی را بر هم خواهد زد. پس از پایان جنگ سرد در جهان غرب این طرز تفکر به صورت یک نظریه قطعی از سوی کارشناسان اقتصاد جهانی مطرح شد که اقتصاد سوسیالیستی شکست خورده و تنها اقتصاد جایگزین، اقتصاد لیبرالی ، سرمایه داری و یا بازار آزاد است که در مقابل جهانیان امروز قرار دارد.

از آغاز دهه جدید این نوید که گشایش مناسب زندگی و توسعه تنها از طریق انتخاب بازار آزاد می تواند میسر شود، جهان را گرفت. سیاست های اقتصادی غربی بر این پایه شکل گرفت و اهرم های اقتصاد جهان سرمایه داری همچون بانک جهانی و صندوق بین المللی در عرصه جهان تمامی امکانات خود را برای جا انداختن و موفقیت این طرز تفکر به کار گرفته شدند. در بسیاری از کشورهای جهان سوم این طرز تفکر به صورت یک باور در آمد که با کلید طلایی بازار آزاد توسعه را در حد اعلای ان می توان در آغوش گرفت و مجوز ورود به باشگاه کشورهای پیشرفته را از ان خود سازند.

همانگونه کهنمونه های اقتصادی مکزیک، کره جنوبی و اندونزی نشان داد هدف این سیاست ها گشودن بازارهای جهانی و نفوذ در تمامی نهاد های اقتصادی انها ست ، اقتصاد های که در بسیاری از ابعاد موفقیت و پیشرفت خود را به منصه ظهور رسانده بودند. بیش از دو دهه است کهامریکا و ژاپن بر سر گشودن بازارهای ژاپن بر روی صادرات امریکا و به ویژه در مورد صنایع خودرو سازی مناقشه دارند و در این میان امریکا همواره با تهدید اعمال تحریم ها به دنبال تحقق این هدف خود بر امده است.

اتحادیه اروپا نیز چنین مناقشه ای را با ژاپن و حتی با امریکا داشته و در برخی موارد اقتصاد جهانی متاثر از مناقشه هایی گسترده تر می باشد. شکل گیری گات و به دنبال ان  سازمان تجارت جهانی برای قانونمندی تجارت در سطح جهان واسطه ای است که راه دستیابی به بازارهای کشورهای جهان را هموارتر می کند و کشورهای که از تقویت بنیه اقتصادی و ساختار خود در جهت تولید بر نیایند و در دام گردونه مصرف باقی بمانند ، طعمه های مناسبی برای اقتصادهای جهانی خواهند بود. توجه غرب به چین و سرمایه گذاری عمده در این کشور که عنوان نخستین کشور در جذب سرمایه گذاری های خارجی را از ان خود کرده است، نیز به عنوان گامی در جهت دستیابی و حضور اقتصاد غرب در بازار یک میلیاری چین است.

این بازار به عنوان گسترده ترین بازار مصرف در جهان ، تضمین کننده تداوم حرکت و حیات صنایع و اقتصاد غرب است و چنین سرمایه گذاری عظیم قادر است در مواقع مورد نیاز موانع موجود در برابر حضور گسترده در این بازار را برداشته و حتی سیاست های چین را در جهت منافع مورد نظر غرب تعدیل کند. کنار آمدن پکن در مورد قانون ثبت اختراعات و اندیشه های نو پس از تهدید چین به تحریم واردات کالا از ان کشور یکی از مواردی است که در معادلات اقتصادی بین شرق و غرب قابل اشاره است. از لوازم گسترش و ادامه حیات سرمایه داری غرب در نوردیدن مرزهای جغرافیایی و حرکت متناسب با فضای اقتصادی مورد نیاز در هر یک از کشورهاست.

برنامه ریزی در سرمایه گذاری ها همیشه بر اساس منافع دراز مدت نقش می گیرد و کشوری که سرمایه گذاری را بدون داشتن دیدگاه مشخص در جهت جذب و بهره برداری در راستای منافع درازمدت خود به دست آورد، این سرمایه گذاری جز دامی که در ان گرفتارتر خواهد شد، نخواهد بود. بحرانی که در جنوب شرق آسیا به وجود امده است و یکی از قربانیان ان کره جنوبی یعنی یازدهمین اقتصاد جهان است ریشه در اهداف اقتصادی غرب دارد که طی ان تلاش می کند تا به نفوذ کامل در ساختار مالی و اقتصادی کشورهای جنوب شرق آسیا دست یازد. هر چند امریکا ضعف سیاست کذاری مالی ژاپن را دلیل بحران به وجود امده در جنوب شرق آسیا می داند، ژاپن بدون اشاره به اینکه مسئول بحران کیست ، عنوان می دارد که بحران اقتصادی در جنوب شرق اسیا ریشه در خارج از این منطقه دارد.

البته واضح است که اقتصاد قوی ژاپن در منطقه جنوب شرق اسیا به عنوان یک اقتصاد تعدیل کننده منطقه ای به شمار می آید و لطمه های وارده بر بورس توکیو هم چنین ورشکستگی چهارمین شرکت مالی اعتباری ژاپن "یاماپیچی" فشار اقتصادی  بر دیگر بازارهای بورس در جهان وبه ویژه اقتصاد جنوب شرق اسیا وارد کرد اما حضور گسترده اقتصاد های برتر جهان در این منطقه به طور عمده از جهان غرب هستند واقعیتی است که توکیو آن را با کنایه گوشزد کرده است. اقتصاد جهان متاثر و در ارتباط مستقیم با مراکز اقتصادی جهان سرمایه داری است و حرکت اهرم های اقتصاد جهان غرب همواره در جهت تضمین منافع خود این مراکز اقتصادی هم چنین حفاظت و حراست از موجودیت این اقتصادهای در حال توسعه است.

عملکرد همیشگی این اهرم ها از جمله در متعهد کردن کشورهای بدهکار و یا کشورهای خود جذب سرمایه گذاری به تحقق شرایط مراکز اقتصادی جهان از جمله گشودن بازارهای خود به روی محصولات و اجرای سیاست تعدیل در ساختارهای اقتصادی ان کشورهای وابسته می شود. البته فعل و انفعالات یاد شده ، این طرز تفکر را که توسعه اقتصادی ، مستقل از توسعه اقتصادی و فرهنگی می تواند به پیش رود، مورد تردید قرار می دهد. به هرحال این اعتقاد در جهان امروز شکل جدی به خود گرفته که جنگ اقتصادی نه تنها از ابعاد جنگ سرد که بیشتر در بین قطب های قدرت وجود داشت، نخواهد کاست بلکه تقابل در آن عرصه را شدت خواهد داد.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید